Ana Sayfa | 9.Sınıf Kimya | 10.Sınıf Kimya | 12.Sınıf Kimya | Periyodik Tablo | Birim Tablosu

| Sözlükler | Kişisel Gelişim | Gıda Güvenliği | Dergiler | Biyografi | E-Mail

 PayPal'a kaydolun ve kredi kartı ödemelerini kabul etmeye anında başlayın.

V.BÖLÜM: Bağıl Atom Kütlesi ve Mol Kavramı

Atomlar çok küçük tanecikler olduğundan tek bir atomu tartmak, kütlesini bu yolla bulmak mümkün değildir.  Bu nedenle ilim adamları atom kütlelerini karşılaştırmayı ve uygun yöntemlerle kütlelerini bulmayı başarmışlardır. Bu işi yaparken bir atomu başlangıç olarak seçmişler. Diğer atomları bu kontrol atomu ile kıyaslayarak, bütün atomlar arasında değişik oransal büyüklükler bulmuşlar.

 İlk önce kontrol atomu olarak, H atomunu seçilmiştir. Hidrojen atomunun kütlesi 1 BİRİM kabul edilerek diğer atomlar bununla kıyaslanmıştır. Böylece

1 C atomu kütlesi =12 H atomu

1 O atomu kütlesi=16 H atomu

1 Mg atomu kütlesi=24 H atomu

kütlesine eşit olduğu kabul edilmiştir.Bu şekilde hesaplanan atom kütlelerine bağıl atom kütlesi denilir.Daha sonra yeni elementler bulundukça bu oranlarda sapmalar görülmüştür.Bilim adamları bu durumu düzeltmek için kontrol atomunu olan H atomu yerine 16O  izotopunu kullanılmıştır.

 1961'de UIPAC ( Uluslararası Kuramsal ve Uygulamalı Kimya Birliği)  kongresinde  12C izotopunun kütlesi 12.000 a.k.b olarak kabul edilerek bütün dünyada aynı uygulamaya geçilmiştir. Diğer elementlerin kütleleri 12C izotopuna bağlı olarak belirlenmiştir  Bu şekilde hesaplanan atom kütlelerine bağıl atom kütlesi denilir.

 ATOMİK KÜTLE BİRİMİ (a.k.b.)

 1 a.k.b =1.661.10-24 gr

1 gr =6,02.1023 akb

Bir a.k.b bir protonun kütlesine eşittir.

Avagadro sayısı kadar taneciğin kütlesi bir mol atomun kütlesini oluşturur.

Avagadro sayısı 12 gram karbon atomunu oluşturan tanecik sayısıdır ve değeri 6,02.1023 dir

Bunun anlamı ;

                    6,02.1023    tane C atomu 12 gr kütleye sahip.

                    6,02.1023    tane H atomu 1 gr kütleye sahip.

                    6,02.1023    tane O atomu 16 gr kütleye sahip.

                    6,02.1023    tane Mg atomu 24 gr kütleye sahip demektir.

   Elementlerin  tümü içim hesaplanan bu kütlelere bağıl atom kütlesi , mol kütlesi ,atom kütlesi , iyon kütlesi gibi isimlerde verilmektedir.

                    a.k.b cinsinden ise;

                    Bir   tane C atomu 12 a.k.b kütleye sahiptir,yani 12x 1.661x10-24  gr dır

                    Bir   tane H atomu 1 a.k.b kütleye sahiptir,yani 1x 1.661x10-24  gr dır

                    Bir   tane O atomu 16 a.k.b kütleye sahiptir,yani 16x 1.661x10-24  gr dır

                    Bir   tane Mg atomu 24 a.k.b kütleye sahiptir,yani 24x 1.661x10-24  gr dır

O halde bir mol atom Avagadro (  6,02.1023   )sayısı kadar atomun oluşturduğu birimdir.

Mol kavramı  yerine  atom-gr, molekül-gr,  formül-gr,  iyon-gr  terimleri de kullanılabilir.

Mol kavramı ,düzine kavramı gibi  bir sayma birimidir ve bize kimyada hesaplama kolaylığı getirir, sayılamayacak kadar büyük sayıların hesaplanmasında bu tür yöntemlerin kullanıldığını biliyoruz.Yukarıda yaptığımız hesapları şimdi mol için de yapalım

                     6,02.1023  tane C atomu    1 mol Catomudur.

                     6,02.1023  tane H atomu    1 mol Hatomudur.

                     6,02.1023  tane O atomu    1 mol O atomudur.

                     6,02.1023  tane Mg atomu 1 mol Mg atomudur.

                     6,02.1023  tane H+ iyonu    1 mol  H+  iyonudur.

                     6,02.1023  tane O-2  iyonu    1 mol O-2   iyonudur

                     6,02.1023  tane (NO3)-1 iyonu    1 mol  (NO3)-1   iyonudur

Avagadro sayısı No ile de ifade edilir, mol sayısı (n ) ile ifade edilirse.

Bir mol ;

             Şeklinde ifade  edilir.

                   n= Mol sayısı

                   N= Verilen tanecik sayısı

                   No=Avagadro sayısıdır.

Örnek 1:

 3 mol hidrojen atomu kaç tane hidrojen atomu içerir?

Bu Problem iki yolla çözülebilir

 A- Orantı yolu ile

1mol H atomu        6,02.1023  tane Hidrojen atomu içerirse

3 mol H atomu          ?     tane    Hidrojen atomu içerir

----------------------------------------------------------------------------

?= 3x6,02.1023 =  18,06 tane Hidrojen atomu içerir

B-Formül kullanılarak;

    formülünü kullanacak olursak

                 n= 3 mol

                 N= ?

                 No= 6,02.1023  değerleri formülde yerine konulursa

                 N=No x n

                N=3x6,02.1023 =18,06.1023   Olacaktır.

Örnek 2:

1,204x1025  NH3  molekülü kaç moldür?

n= ?

N= 6,02.1023

No= 1,204x1025 ise

n=6,02.1023 / 1,204x1025

n=20 mol

 Aşağıdaki dönüşümleri de siz yapınız

  1. 6,02x1022  Fe atomu =? mol Fe atomudur?

  2. 1,204x1025  CO2 molekülü=? mol CO2 molekülüdür

  3. 2 mol Omolekülü =? tane Omolekülüdür?

  4. 0,5 mol C atomu =? tane  C atomudur?

Örnek 3:

0,25 mol Al2O3  bileşiğindeki Al ve O atomlarının sayılarını bulunuz?

Çözüm;

Bir mol  Al2O3   2 mol Al ve 3 mol O  atomu içerir.

 

1  mol     Al2O3        2 mol  Al atomu içerirse

0,25 mol Al2O3       ?   mol Al atomu içerir

----------------------------------------------------------------------------

?= 0,5 mol Al  atomu içerir

N= n x No da yerine koyarsak

N=0,5 x 6,02.1023

N= 3,01.1023   tane Al  atomu içerir

Aynı düşünce ile  O atomunu da hesaplayabiliriz.

1  mol     Al2O3        3 mol  O atomu içerirse

0,25 mol Al2O3       ?   mol O atomu içerir

----------------------------------------------------------------------------

?= 0,75 mol Al  atomu içerir

N= n x No da yerine koyarsak

N=0,75 x 6,02.1023

N= 4,52.1023   tane Al  atomu içerir

Aşağıdaki dönüşümleri de siz yapınız

S-1       2,408.1024   SO3 molekülü ;

  1. Kaç mol SO3 molekülüdür

  2. Kaç mol S atomu içerir

  3. Kaç mol O atomu içerir

  4. Toplam kaç mol atom içerir

S-2       26 gr Cr atomu için;

  1. Kaç moldür

  2. Kaç atomdur

  3. Bir tek Cr atomunun kütlesi kaç gr dır. (Cr=52 gr)

S-3     Aşağıdakilerden hangisi büyüktür?

  1. 1 mol C atomu

  2. 6 gr C atomu

  3. 4,52.1023   tane C atomu

  4. Bir C atomu

S-4   Aşağıdaki dönüşümleri yapınız

  1. 3,2 gr Cu  atomu .............? mol Cu atomudur.( Cu=64 )

  2. 1 Cu atomu.............? gr Cu  atomudur

  3. 6,4 gr Cu atomu .............? tane  Cu atomudur

  4. 0,2 mol  Cu  atomu .............? gr Cu  atomudur

  5. 3,011022  tane Cu atomu ........... ?gr Cu atomudur

S-5 Aşağıdaki elementlerden eşit kütlede alındığında hangisinin atom sayısı en fazla olur?

Elementlerin Mol kütlesi için periyodik tabloyu  kullanınız.

  1. Cu

  2. S

  3. Ca

  4. He

  5. Ar

S-5   Karbon ve Kükürt elementlerinden oluşan 0,5 mollük bir karışımın kütlesi 10 gr dır.

Karışımdaki karbonun yüzdece  kütlesi nedir?

Cevap=% 36

S-6    He ve Ar gazlarının oluşturduğu 2,2 mollük bir karışımın kütlece % 50 si Helyumdur

Karışımdaki helyumun mol sayısı nedir?

Cevap=2 mol

                 H2SO4

MOLEKÜL KÜTLESİ

MOLEKÜL: Element ya da bileşiğe ait olabilen, nötral, doğal birimine, verilen isimdir.

Elementel Molekül: Ametal atomları doğada serbest halde bulunmadıkları gibi moleküller halinde

bulunurlar .Bu yüzden ametallerin oluşturdukları moleküllere elementel molekül denir.

Ancak bu moleküller bileşik değildir.

H2, N2, I2,O3, P4, S8  gibi

Bileşik Molekülleri:Bileşik molekülleri, farklı atomlarım kimyasal yolarla belirli kütle

oranlarında bir araya gelerek oluşturdukları bileşikleri temsil ederler  CH4,C4H110, H2O,  gibi

İyon Molekülleri:Yüklü atom gruplarını tensil ederler NH4+ , CO3-2    SO3-2     gibi

 

H2SO2  Molekülünün toplam kütlesi 2+64+32=98 gr dır

 

 

Fe2 (SO4)  Molekülünün toplam kütlesi 112+96+192=400 gr dır

Alıştırma-1:

Aşağıdaki elementlerden eşit kütlede alındığında hangisinin atom sayısı fazla olur.(Cu:64, S:32, Ca :40, He:4,  Ar:40 gr)

Cu

S

Ca

 He

Ar:

Alıştırma--2;

Karbon ve kükürt elementlerinden oluşan 0.5 molluk bir karışımın kütlesi 10 gr dır.Karışımdaki karbonun kütlece yüzdesi nedir?(C:12gr , S:32 gr)       Cevap %36

Alıştırma--3;

He ve Ar gazlarının oluşturduğu 2,2 mollük bir karışımın kütlece % 50 si helyumdur.Karışımdaki helyumun mol sayısı kaçtır?(He :4gr , Ar:40 gr)            Cevap 2 mol

Alıştırma--4;

Aşağıdaki dönüşümleri yapınız

a. 2 mol N2 (N.Ş.A da)= ......litredir.

b. 26,8 gr NH3  (N.Ş.A da)= ......litredir.

c. N.Ş.A da 13,44 litre olan H2 gazı=........moldür.

d. N.Ş.A da 5,6 litre CO2 gazı=........gr dır.

e.4,816 .1022 tane O2 molekülü (N.Ş.A da) .............litredir.

f. (N.Ş.A da) 8,96 litre N2 gazı =........ moleküldür.

Alıştırma-5;

0,3 mol K2X2O7 bileşiğinin kütlesi 88,2 grdır,X elementinin mol kütlesini hesaplayınız. (K.39 gr, O: 16 gr)

Cevap 52 gr/mol

Alıştırma-6;

2.84 gr X2SO4 bileşiğinde 0,08 mol oksijen atomu vardır.X'in mol kütlesi kaçtır. (S.32 gr, O:16 gr )

Cevap 23 gr/mol

Alıştırma-7;

16 gr XH2XO3 bileşiğinde 0,4 mol X atomu olduğuna göre X'in mol kütlesi kaç gr/mol dür?Cevap 14 gr/mol

Alıştırma-8;

8,6 gr Ca SY4.2H2Y bileşiğinde 0,3 mol Y atomu olduğuna göre, Y'nin mol kütlesini hesaplayınız.Cevap 16 gr/mol

Alıştırma-9;

3 gr Al2Y3  bileşiğinde 1.9 gr Y vardır.Y'nin mol kütlesini hesaplayınız. Cevap 32 gr/mol

Alıştırma-10;

M2(S04)3 bileşiğinin 6,84 gramında 3,84 gram oksijen atomu bulumaktedır.M elementinin mol kütlesini hesaplayınız. Cevap 27 gr/mol

Alıştırma-11;

9,5 gr X2O3 gazının N.Ş.A da ki hacmi 2,8 litredir.X'in atom kütlesini hesaplayınız.Cevap 14 gr/mol

Alıştırma-12;

X2H4 gazının N.Ş.A da öz kütlesi 1.25 gr/lt dir X'in mol kütlesini hesaplayınız.Cevap 12 gr/mol

Alıştırma-13;

0.25 mol CnH2n+2 bileşiğinde 1,5 mol H atomu vardır.Bileşikteki n'in sayısal değeri ve bileşiğin mol kütlesini hesaplayınız.Cevap n=2 , 30gr/mol

Alıştırma-14;

CH4 ve C3H8 gazlarından oluşan bir karışımınm 0,4 molü 9,2 gramdır.Karışımdaki CH4 kaç moldür.

Cevap 0,3 mol

Bir sonraki üniteye geçiniz.

Ana Sayfa | 9.Sınıf Kimya | 10.Sınıf Kimya | 12.Sınıf Kimya | Periyodik Tablo | Birim Tablosu

| Sözlükler | Gıda Güvenliği | Katalizör Dergisi | Biyografi | E-Mail

Kimya Hocasi © 2009 Esat Mehmet Goceri